[foogallery id=”11827″]
به عدم تحمّل گلوکز و بالا رفتن قند خون -که اولین بار در هنگام بارداری شروع و یا تشخیص داده شود- دیابت بارداری میگویند که معمولاً در سه ماهه دوم و سوم بارداری ظاهر میشود. بدون شک تعدادی از خانمهایی که دچار دیابت بارداری هستند، از قبل مبتلا به دیابت تشخیص داده نشده بودند.
شیوع این عارضه
از لحاظ اپیدمیولوژی دیابت بارداری بیشتر در جمعیت غیر سفیدپوست و آسیاییها دیده میشود. تقریباً ۷% حاملگیها با دیابت بارداری عارضهدار شده و منجر به ابتلای بیش از ۲۰۰۰۰۰ نفر در سال میشود.
دیابت حاملگی بیشتر همراه با دیابت نوع دو دیده میشود و مانند دیابت نوع دو، افزایش سن و شاخص توده بدنی (BMI) در ایجاد آن دخیل است.
در زنان مبتلا به دیابت دوران حاملگی ۵۰% احتمال پیدایش دیابت آشکار طیّ بیست سال وجود دارد.
علّت دیابت بارداری
زمانی که فرد قادر به ترشّح انسولین کافی برای جبران افزایش تغذیهای در طیّ بارداری، همچنین افزایش تولید چربی و هورمونهای ضدّ انسولین که در حین بارداری تولید میشوند (مانند هورمون جفتی انسان، پرولاکتین، کورتیزول و پروژسترون) نباشد، دیابت بارداری ایجاد میشود.
غربالگری دیابت در حاملگی
دو روش عمده غربالگری، غربالگری همگانی و غربالگری انتخابی بر اساس عوامل خطرساز است. در حال حاضر به غربالگری انتخابی توصیه میشود. ارزیابی خطر باید در اولین ویزیت پرهناتال مشخّص شود.
|
گروه کمخطر |
í مادر عضو گروههای با شیوع پایین دیابت
í سنّ کمتر از ۲۵ سال í نداشتن سابقه فامیلی دیابت در اقوام درجه اول í وزن طبیعی قبل از بارداری í نداشتن سابقه اختلال متابولیسم گلوکز í نداشتن سابقه پیامدهای نامطلوب بارداری
|
اگر تمام موارد وجود داشته باشد، بر اساس غربالگری انتخابی، آزمایش غربالگری قند خون انجام نمیشود. |
|
گروه پرخطر |
í گروههای نژادی با شیوع بالای دیابت
í سابقه خانوادگی دیابت í چاقی شدید í سابقه ماکروزومی (جنین درشت) í وجود قند در ادرار í نوزاد ناهنجار یا مرده متولّد شده |
در صورت وجود حداقل یکی از موارد در اولین ویزیت آزمون غربالگری انجام میشود. |
| گروه با خطر متوسّط | مواردی که در دو گروه بالا نباشند | آزمون غربالگری در هفته ۲۴ تا ۲۸ |
تشخیص دیابت بارداری
آزمون دو مرحلهای
ابتدا آزمایش چالش با گلوکز یا GCT انجام میشود (گلوکز پلاسما یک ساعت پس از ۵۰ گرم گلوکز خوراکی بدون توجّه به ساعت شبانهروز یا آخرین وعده غذایی اندازهگیری میشود. مقدار ۱۴۰میلیگرم بر دسیلیتر ۸۰% و مقدار ۱۳۰ میلیگرم بر دسیلیتر حدود ۹۰% تمام زنان مبتلا به دیابت بارداری را شناسایی خواهد کرد).در صورت وجود مقادیر آستانه در آزمایشGCT، تشخیص دیابت بارداری با آزمایش GTT تأیید میشود.
آزمون یک مرحلهای
تست GTT(آزمون تحمّل گلوکز خوراکی دو ساعته با استفاده از ۷۵ گرم گلوکز خوراکی و یا سه ساعته پس از ۱۰۰ گرم گلوکز خوراکی)
مراقبتها
مشاوره تغذیهای یک مسئله مهم در مراقبت و درمان این بیماران است. متخصّص تغذیه با برنامهریزی درست میتواند مادر بارداری را که دچار دیابت بارداری شده است، راهنمایی کند. همچنین در صورت نیاز به مصرف انسولین در دوران بارداری، میتواند تطابقهای لازم بین میزان انسولین مصرفی با رژیم غذایی خانم باردار را ایجاد کند و نکات غذایی مرتبط با بیماری را به وی آموزش دهد.
در ابتدا برای کنترل قند خون، رژیم غذایی و ورزش ملایم مثل پیادهروی توصیه میشود. ورزش مناسب و رژیم غذایی صحیح، بیشتر از رژیم غذایی بهتنهایی اثر دارد.
بر اساس نظر متخصّصان دیابت، رژیم غذایی یک فرد دیابتی با رژیم غذایی معمول -که برای عموم جامعه توصیه میشود- تفاوت چندانی ندارد. یک رژیم مناسب برای دیابت بارداری مثل انواع دیگر دیابتهاست که شامل مصرف غذاهای سالم و پرهیز از مصرف غذاهای چرب، پرنمک و یا حاوی شکر است.
توصیهها از کنترل قند خون در محدوده هدف (۹۵≥ناشتا، ۱۰۰≥پیش از غذا، ۱۴۰≥یک ساعت پس از غذا و دو ساعت پس از غذا ۱۲۰ میلیگرم بر دسیلیتر) حمایت میکنند. توصیه میشود بیمار خودش با استفاده از گلوکومتر سطح گلوکز خون مویرگی را اندازهگیری کند، چرا که در این حالت بیمار نیز در ارائه مراقبتها دخیل خواهد بود. استفاده از کنترل گلوکز ادرار در دیابت بارداری مفید نیست. اگر با رژیم غذایی و ورزش نتوان مکرّراً گلوکز پلاسمای ناشتا را زیر ۱۰۵ یا گلوکز پلاسمای دو ساعت پس از غذا را زیر ۱۳۰ نگاه داشت، درمان با انسولین بر اساس وزن و سنّ حاملگی توصیه میشود که با پایان یافتن حاملگی خاتمه مییابد. مادران نباید از مصرف انسولین طیّ حاملگی هراس داشته باشند.
مواد غذایی در دیابت حاملگی
مقدار توصیهشده روزانه
غذای روزانه را بین سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده تقسیم کنید. چنانچه در یک وعده مقدار زیادی غذا بخورید، مقدار قند خون شما به میزان زیادی بالا خواهد رفت. از سوی دیگر نباید هیچیک از وعدههای غذایی یا میانوعدههای خود را فراموش کنید.
شیر
شیر غذایی سالم است و منبع مهمّی از کلسیم و کربوهیدرات محسوب میشود و نوشیدن مقدار زیاد آن در یک وعده سبب افزایش مقدار قند خون میشود. بنابراین اگر دیابت بارداری دارید؛ هر بار تنها یک فنجان شیر میل کنید.
نشاسته
غذاهای نشاستهای مثل نان، برنج، ماکارونی و سیبزمینی در نهایت به گلوکز تبدیل میشوند. بنابراین نباید در خوردن آنها زیادهروی کرد، امّا نشاسته باید در هر وعده غذایی شما وجود داشته باشد. اندازه قابل قبول مصرف نشاسته یک فنجان (مثلاً برنج) در هر وعده غذایی یا دو برش نان است.
میوهجات
میوهها غذاهای سالمی هستند، امّا از قندهای طبیعی سرشارند. باید یک تا سه وعده میوه در روز مصرف کنید، امّا تنها در یک وعده یک میوه بخورید.
اگر دیابت باداری دارید؛ از کمپوت، آبمیوه و میوههای خشک استفاده نکنید، زیرا حاوی مقادیر زیادی قند هستند. از مصرف برخی میوههای بسیار شیرین (مثل هندوانه، زردآلو، انبه، انگور، خربزه و …) شکر، عسل، کشمش، خرما و … تا حدّ امکان بپرهیزید.
در کل مصرف مداوم و زیاد میوههای شیرین به هیچ وجه برای افراد دیابتی خوب نیست، زیرا در کنترل اشتها و کنترل قند خون افراد دیابتی تأثیر نامطلوبی دارد.
شدیداً از خوردن شیرینی و دسر بپرهیزید.
کیکها، بیسکویتها و شیرینیها، حلواشکری و حلوای ارده حاوی مقادیر بسیار زیادی کربوهیدرات هستند. این غذاها معمولاً مقادیر زیادی چربی نیز دارند و از نظر ارزش تغذیهای هم پایین هستند. علاوه بر این از نوشیدنیهای حاوی شکر (مثل نوشابه و دلستر) نیز پرهیز کنید. از نوشیدنیها و غذاهای حاوی شکر افزوده یا عسل یا شربت بپرهیزید. از شیرینکنندههای مصنوعی به جای شکر استفاده کنید. در مورد مصرف محصولاتی که با نام بدون شکر عرضه میشوند، دقّت کنید.
آثار دیابت بارداری در مادر
پلی هیدر آمینیوس (زیاد بودن مایع آمنیوتیک)، هیپرتانسیون بارداری و پرهاکلامپسی، هیپرتانسیون مزمن، پیلونفریت و آسیبهای کانال زایمانی.
آثار دیابت بارداری در جنین
افزایش خطر ناهنجاریهای جنین در صورت افزایش قند خون واضح و کنترلنشده در سه ماه اول بارداری، جنین درشت و آسیبهای جنینی در حین زایمان، کاهش قند خون و کلسیم نوزاد، افزایش بیلیروبین خون، بزرگ شدن قلب، افزایش تعداد گلبولهای قرمز خون، چاقی و تولّد نوزاد مرده که منحصراً در صورت دیابت آشکار دیده میشود.
*جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و فوق تخصّص نازایی و IVF
نشانی: تالش، بیمارستان طالش ، مطب مشترک دکتر نسرین دادرس و دکتر رویا کبودمهری
رشت: پیچ سعدی ، جنب مرکز جراحی پاستور ، ساختمان فارابی ، طبقه سوم
[foogallery id=”11827″]